Сейілда Байшақов: «Құрамада да ілгерілеу болады»

Қазақстан мен әлем спортындағы ең қызық жаңалықтарды бірінші болып біл

<div style="text-align: justify;"> <strong>Қазақ баласының әлемдік футболда тартымды өнер көрсете алатындығын біздің бүгінгі кейіпкеріміз сонау 70-жылдары-ақ дәлелдеп қойған. Оның жарқырай көрінуіне, КСРО құрамасына алынуына сол кездегі сұрқия саясат та қарсы тұра алмады. Кезінде «Қайратты» өрге сүйреген капитан КСРО сапында Аргентинада өткен әлем чемпионатының іріктеу кезеңіне қатысты. Ал еліміздің басты мақтанышы болған «Қайратта» сегіз жыл бойы капитандық қызметті атқарды. Қазір де капитан. Бірақ ардагерлер арасында. Қорғаныс шебінде ойнаса, талай рет қарсылас қақпасын дәл көздеген мергендігі бөлек әңгіме. Осы қасиеттері оның талай жастың кумиріне айналуына себепкер болды. Аға буын әңгімемізге арқау болған тұлғаның кім екендігін жақсы түсініп отырған болар. Кейінгі ұрпақтың да Сейілда Байшақовты танымауы мүмкін емес. Даңқты футболшы тамыздың 28-інде өзінің 65 жылдық мерейтойын Алматы мен Астанададүркіретіп тұрыпатап өтті. Ағамыздың бас қалада өткен осындай бір қуанышына ортақтасу бізге де бұйырып еді.</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>–Аға, өткен аптада 65 жылдығыңыз қос қала Алматы мен Астанада дүркіреп өтті. Торқалы тойыңыздың атап өтілуі туралы пікіріңізді білсек...</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Айтулы күн деп федерация басшылығы менің осы тойыма орай өзің атап өткен екі қалада ардагерлер арасында футбол турнирін ұйымдастырды. Оған кезінде «Қайратта» бірге ойнаған командаластарым, өзге де футболшылар қатысты. Мерейтой деген себеп қой. Әйтпесе, мұндай додалар біз үшін қатарластарымызбен кездесіп, емен-жарқын әңгімелесудің, бәрімізге ортақ дүние –футболды талқылаудың мүмкіндігі. Биыл да алдымен 28 тамызда Алматыдағы Орталық стадионда ардагерлерден құралған «Арлан» футбол командасы өнер көрсетіп, ал Астанадағы Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда Қазақстан футбол федерациясының өкілдері мен Лига кеңесінен құралған команда өзара күш сынасты. Сондықтан «Қайрат» футболшысы ретінде осылайша құрметтеп, дүркіретіп футбол тойын ұйымдастырған жергілікті әкімдіктегілерге, федерация басшылығына, әріптестеріме зор алғыс айтамын.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Мерейтой қарсаңызда тарихқа көз жүгіртуді жөн санадық. Сіздің заманыңыздағы «Қайраттың» ойыны әлі күнге дейін жұрт аузында аңыз болып айтылады. Тасқамал қорғанысын бұзу талай шабуылшылар үшін арман болып қалды. Өзіңіз келгенге дейін «бетонға» айналғанқорғаныс шебінде ойнау сіз үшін қаншалықты қиын болды?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – «Қайраттың» тарихында үздік ойыншылар аз болған жоқ. Қай шепті алып қарасаң да. Федотов, Ищенко, Асылбаев секілді футболшылардың алаңдағы қимыл-қозғалысы қандай еді?! Мен де сондай даңқты аяқдоп шеберлерімен қатар өнер көрсетіп, Алматы командасының қорғанысының берік болуына өз үлесімді қостым. Одан бөлек КСРО-ның жастар, кейіннен ересектер құрамасында ойнадым. Соны бағалаған футболсүйер қауым мені «Ғасыр футболшысы» деп таныды. Соған қарағанда жаман ойыншы болмаған шығармын. Әйтпесе, бұл атаққа үміткерлердің арасында мықтылар көп еді.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Сіз футбол тарихында КСРО құрамасында өнер көрсеткен жалғыз қазақсыз. Жүздеген миллион халықтың арасында бапкер таңдауының нақ сізге түсуінің себебі неде еді?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> –«Қайраттың» сапында Мәскеуде жергілікті «Динамоға» қарсы ойнадым. Тәп-тәуір тегеурін көрсеттік. Ол кезде «Қайраттың» рухы мықты ғой. Сол матчты КСРО құрамасының бас бапкері Михаил Семенов арнайы тамашалап, ойыннан кейін мені шақыртты да, Новогорскідегі жаттығу жиынына қатысатындығымды айтты. Бірақ оның мұндай шешіміне тек жалғыз ойыным ғана септігін тигізбегеншығар деп ойлаймын қазір. Оған дейін КСРО-ның жастар құрамасында өнер көрсеткенімді, одан қалды «Қайраттың» сапындағы тәжірибем мен команда капитаны екенімді ескерген болар.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– КСРО құрамасында ресми екі ойынға, 1978 жылғы әлем чемпионатының іріктеу матчтарына қатыстыңыз. Бірақ команда соның екеуінде де жеңіліс тапты.Сол сәтсіздікке сізді кінәлағандар болғанымен, бас бапкер оны жоққа шығардыдейді. Бірақ осыдан соң сіз құрамаға қайта шақырылмапсыз...</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде КСРО құрамасыжалпы төрт ресми ойын өткізді. Мен соның екеуіне – Венгрия және Грекиямен өткен кездесулерге шақыртылдым. Біз барымызды салдық. Бірақ сәттілік жолдас болмады. Әрине, қай кезде де кінәні біреуге арта салу оңай. Оның үстіне саясат сондай еді. Дегенмен біздің жеңілісімізге нақты бір адам себепкер деуге келмес. Себебі, футбол – командалық ойын. Өзіме жүктелген міндетті атқарып шықтым. Оны бапкер де білді. Іріктеуден әрі аса алмағандықтан сол құрам таратылды. Ал одан кейінгі біріншілікке қатысуға менің жасым мүмкіндік берген жоқ. Өйткені футболдаотызжастан асқан соң ардагер болып саналасың. Жастарға жол беру керек.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Аға, өзіңіз қорғаушы болсаңыз да, қарсыластар қақпасынанталай рет саңылау тауып, әдемі гол соққаныңызды жұрт жақсы біледі. Әсіресе, «Қайраттың» дәстүрлі қарсыластарының бірі «Арарат» командасының қақпасын 40 метрден дәл көздегеніңіз ерекше оқиға. Сонда сіз арнайы дайындалатын ба едіңіз?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Қақпаны дәл көздеу бала кезден пайда болған қабілет қой. Себебі, менің де өзге балалар секілді футболға деген әуестігім ауладан басталған. Қарсыластың қақпасына гол соқсақ, кәдімгідей қуанатынбыз. Кәсіби футболға да шабуылшы ретінде қадам бастым. Қателеспесем, 16-17 жасымда бапкер бойшаңдығымды, өзге де қабілеттерімді ескере отырып, маған қорғаныс шебінде ойнауға кеңес берді. Бірақ тәжірибе жойылып кетпейді ғой. Баспен соққы жасауым, соққыларымның жойқын болуымның себебі де сонда болса керек.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>–Бапкер де қателеспеген ғой...</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Қорғаушы болғаныма еш өкінбеймін. Бапкердің осы шешімі жаңа қырымнан ашылуыма себепкер болды. Футболда қорғаныстың қаншалықты маңызды екендігін айту артық шығар. Сондықтан осындай жауапты бөлікті маған сеніп тапсырып, оны абыроймен атқара алғаныма қуанамын.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>–Сейітжан деген ағаңыз болды. Ол да «Қайратта» ойнады деп естиміз.Сол кезде оның шабуыл шебіндегі өнеріне тамсанбаған адам жоқдейді. Сіз секілді аңыз футболшылардың қатарына ілінбей қалуына не кедергі?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Алпысыншы жылдары Сейітжанды танымайтын, оны құрметтемейтін жан болмай-тын. Біздің қатарластар оны әлі де ұмыта қойған жоқ. Қазір ғой ұрпақ алмасып, ардагерлердің біразының аты мүлде аталмай кетті. Ол –шабуылшы болып туған адам. Табиғи дарын иесі. Тараздың «Металлисінен» Алматының «Қайраты» аттай қалап алдырды. «Қайрат» сапында да алаңға шығып, талайды тамсантқан. Бірақ оған сол кездері жол көрсететін адам болмаған секілді. Тараздан қайта шақырту түскенде, ойланбастан туған жерін таңдады. Яғни «Қайратта» толық ашылып үлгермеді. Әйтпесе, оны көпшілік Эдуард Стрельцовке теңейтін. Алаңдағы қимылы да содан аумайтын. Ал Таразға қайта барғанда, бәрі өзгеріп шыға келді. Бұл өткен өмір десек те, ағамның аты дүркіреген «Қайраттан» кету себебін әлі күнге дейін түсінбеймін.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>–Ал сіз осы ағаңыздан басқа кімге қарап еліктеп өстіңіз?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Футболға деген қызығушылық қанымызда болды. Әкем де, Сейітжан ағам да футбол десе, ішкен асын жерге қоятын. Сіз айтқандай,алғашындаСейітжанға қарап бой түзеп, сол сияқты даңқты болсам деп армандайтынмын. Ал кәсіби түрде футболшы атануымда Тимур Сегізбаевтың үлесі зор. «Қайратқа» алғаш ауысқанымда да клубқа сіңісіп кетуіме себепкер болған –Тимур Санжарұлы. Қай кезде де ақыл-кеңесін айтып, жол нұсқап отыратын.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– «Қайрат» сапында чемпионаттағы талай үздіктерге қарсы ойнадыңыз. Сол заманның жұлдыздары Виталий Старухин, Януш Гаворда, Олег Блохин секілді сұрмергендерге қарсы қалай дайындалатын едіңіз?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Әр заманның өз жұлдызы болады. КСРО-да да әлем мойындаған үздіктер аз емес еді. Бірақ қарсыласыңның атақ-даңқына мән берсең, жетістікке жетуің мүмкін емес. Алаңдафутболшының бәріне берілетін мүмкіндік тең. Тек соны сәтті пайдалану қажет. Мен оларға жұлдыз деп емес, қарсылас деп қарайтынмын. Әрі біз бәріміз құрдаспыз. Қарсыласымның кім екендігіне бас қатырмай, бәріне бірдей дайындалдым.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– «Қайратта» 300-ге жуық матч өткізіпсіз. Солардың ішінде ерекше есте қалғаны қайсы?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Өмірімнің бір бөлшегі «Қайрат» сапында өтті. Қызықты да, қиындықты да көрдік. Клуб намысын абыроймен қорғауға тырыстық. Сондықтан сол ойындардың әрбірі мен үшін маңызды, әрбірі ерекше. Оларды бөле-жара айта алмаймын. Бірақ КСРО құрамындағы матчтың аурасы бөлек.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Талай жыл «Қайраттың» капитаны болдыңыз. Көшбасшы ретінде таяқ та аз тимеген шығар?..</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Бізде капитан жасырын дауыс беру арқылы анықталатын. Сайлау деген мүлде жоқ. Командаластарым жауапты қызметті сегіз жыл бойы маған тапсырып келді. Қазір де капитанмын. Әрине, командаңның мұңын басшыларға жеткізу, кем-кетікті айту капитанның міндеті. Кейде жеңіліс құшсақ, сөз еститінбіз. Кейде мақтайды.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Көпшілік сізді мінезі жайсаң, артық ауыз сөзі жоқ адам ретінде біледі. Команданы өрге сүйреушіге мінез де керек емес пе?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> –Жалпы, жігітке мінез керек. Мен де жуас болған жоқпын. Қажет кезде басшылармен де, әріптестеріммен де мәселелерді «түсінікті» тілде шешетінмін.Командада алдымен тәртіп қажет. Бірақ үлкенге құрметті, кішіге ізетті ұмытқан емеспін. Ал жайсаң болсам, ол қазіргі қалпым ғой (жылы жымиып). Өмір үйретеді. Жас емеспін. Ұстамдылыққа, күйгелек болмауға тырысамын.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>–«Қайратты» ғана емес, қазақ футболын өрге сүйрегендердің көшін сізден бөлек тағы екі футболшы – Тимур Сегізбаев пен Құралбек Ордабаев бастайды. Бірақ осы екі даңқты футболшымыздың арасында көп сөз жүрді. Саусақпен санарлық саңлақтарымызды бір-біріне қарсы қою кім үшін тиімді?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Бір-бірімізді сыйлап, құрметтеп өткенге не жетсін?! Бірақ өмір болған соң, әртүрлі көзқарас болады, түсінбестіктер орын алып жатады. Екі футболшымыздың дәл осындай келеңсіздікті айналып өте алмағаны менің де жаныма батады. Бірақ осы дауда Құралбек Ордабаевтың әрекеті, айтқан сөздерін түсінбеймін. Адами тұрғыда дұрыс емес. Сондықтан бұл оның арына сын деп есептеймін.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Бүгінде футбол –миллионер атануға мүмкіндік беретін бірден-бір жол. Футболшыларымыз тәп-тәуір жалақы, сыйақы алады. Бірақ көрсеткіш көңіл көншітпейді. Сонда қазір не өзгерді?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Екі заманды салыстыру, бәлкім, дұрыс емес болар. Себебі, бізде білім тегін болды. Өмір сүру әлдеқайда оңай еді.Өйткені барлық жағдайды жасап берді. Тіпті, біздің тапқан қаржымыз бүгінгі жалақыға да тең болған шығар. Осылайша біз ақша табуды, байлыққа кенелуді немесе жетіспеушілікті ойлап, уайымдаған жоқпыз. Ал қазір мүлде бөлек. Бәрі ақшаға келіп тірелетіннарық заманында өмір сүріп жатырмыз. Тиісінше адамдардың сұранысы да басқа.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>–Біреулер бүгінгі жастардың бойында намыс жоқ деп жатады. Нәтиженің төмен болуының басты себебі де осы дегенді алға тартады. Бұл шындыққа қаншалықты жанасымды?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Қазақты, соның ішінде бүгінгі ұрпақты да намыссыз дегенмен келіспеймін. Әрине, қазіргі таңда өмір үшін қаржының маңыздылығы орасан. Әлгінде де айттым ғой, нарық заманы деп. Бұрын басшылық алаңға шығасың, жаныңды салып ойнайсың десе, айтқандарын бұлжытпай орындайтынбыз. Оған тәрбиенің бөлектігі де себеп. Алайда уақыт өте құндылықтар өзгеруі мүмкін. Дегенмен жастарымыз ел абыройы үшін күресу, жігерлілік таныту деген қасиеттерден кенде емес. Нәтиже төмендеу болса, оған әсер етуші факторлар бар. Өздеріңіз байқаған шығарсыздар, қазір ол факторлар бірте-бірте азайып келеді. Тіпті, биылғы «Қайраттың», «Астананың» өнері әлемді таңғалдырып жатыр. Аты дардай қарсыластарды есеңгірету мүмкіндігіне жас клубтарымыз сол намыстың арқасында жетіп отыр емес пе?! «Қайратты» Еуропа лигасының топтық кезеңіне өте алмай қалды демесеңіз, оның ойынына сын таға алмайсыз. Тек сәттілік жетіспеді. Ал «Астана» Еуропаның үздік 32 клубының қатарына еніп отыр. Бұл да аспаннан түсе салған жеңіс емес. Кәрі құрлық клубтарының деңгейін бәріміз жақсы білеміз. Енді елорда командасына топтық кезеңде сәттілік тілеймін. Олардың ел сенімін ақтауда аянып қалмасына сенімдімін.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Ал құрамамыз туралы не айтар едіңіз? Еуро-2016-ның іріктеу кезеңіне қатысып жатқан жерлестеріміздің қоржынында әзірге екі-ақ ұпай бар...</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> –Мұндайда шыдамдылық керек. Клубтарымыз нашар дейтінбіз. Міне, алды Чемпиондар лигасында өнер көрсеткелі жатыр. Көп ұзамай құрамада да ілгерілеу болады. Ол қазір де бар. Тек аздап уақыт қажет.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Сіз Футбол федерациясында балалар футболына жауаптысыз. Елімізде балалар футболының даму деңгейі қандай?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Қазір футболға балалар арасында қызығушылық жоғары және олардың өз-өздерін шыңдауға, көрсетуге де мүмкіндіктері жетеді. Яғни «Coca-Cola Былғары доп» турнирі де талай бүлдіршіннің бағын ашатынына сенімдімін. Одан бөлек те көп дода бар. Астана, Шымкент қалаларында футбол академиялары ашылуда. Оған білікті бапкерлер тартылуда. Сондықтан болашаққа сеніммен қарай аламыз.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Тараздың дарындарға жол көрсетер футбол мектебі мықты еді. Жамбылдың бүгінгі күйі туралы не айтар едіңіз?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Ол кезде біздегі футбол мектебі мықты болды. Евгений Ротт балаларды тани білетін маман еді. Бүгінде сондай бапкерлер аз, нәтиже де ауыз толтырып айтуға келмейді.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Аға, отбасыңыз туралы бірер сұрақ. Қазақтың бұлбұл әншісі Бибігүл Төлегенованың күйеу баласысыз. Яғни құдай қосқан жарыңыз Мәриямгүл апай қазақ футболының отаны Семейде туса, сіз футболшы шығаратын «зауытқа» айналған Тараздың тумасысыз. Екеуіңіз қалай таныстыңыздар және ол кісі сіздің айлап үй бетін көрмейтін «әдетіңізге» қалай қарайтын?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> –Мәриямгүлмен 1972 жылы кездейсоқ таныстық. Оның атақ-даңқы алысқа кеткен Бибігүл Төлегенованың қызы екендігін білдім. Таныстығымыз сезімге</div> <div style="text-align: justify;"> ұласып, 34 жыл бір шаңырақтың астында тұрдық. Ол үнемі мені қолдап, демеп отыратын. Түсіністік танытатын. Бүгінде екеуміздің ортақ балаларымыздан тараған немере тәрбиелеп отырған жайым бар.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Ал өнер жұлдызының күйеу баласы болу оңайға соқпаған шығар?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> –Бибігүл апай мен үшін екінші анамдай. Оның қамқорлығын, мейірбандығын сезудің өзі бір бақыт. Сондай жүрегі кең ананың баласы болғаныма шын қуанамын.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Сіздің жолыңызды қуған ұрпағыңыз бар ма?</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> – Балаларымның футболшы атануын өзім құп көрмедім. Немерелерім өсіп келеді. Өз жолдарын таңдай жатар. Бірақ әзірге футболға қызығушылықтары байқалмайды.</div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: justify;"> <strong>– Әңгімеңізге рақмет!</strong></div> <div style="text-align: justify;">  </div> <div style="text-align: right;"> <a href="http://kff.kz/kz/post/view?id=1568"><span style="font-size:14px;"><em><strong style="text-align: right;">ҚФФ ресми сайтынан</strong></em></span></a></div>

Ошибка в тексте? Выделите и нажмите Ctrl+Enter

Подписывайтесь на cпортивные новости Казахстана и мира

Комментарии

Для того, чтобы оставить комментарий, или